Torbiel Bakera (torbiel podkolanowa) – przyczyny, rodzaje i leczenie

Ortopedia

Czym jest torbiel podkolanowa (torbiel Bakera)?

Torbiel podkolanowa (torbiel Bakera, cysta Bakera) to stan, w którym za stawem kolanowym – od strony grzbietowej – powstaje niefizjologicznie powiększona przestrzeń wypełniona płynem. Według różnych doniesień naukowych patologia ta występuje u 5–58% dorosłych zgłaszających objawy ze strony kolana.

W warunkach prawidłowych ilość mazi stawowej wynosi zaledwie kilka mililitrów. Gdy dochodzi do nadmiernej produkcji płynu wysiękowego, jego objętość może wielokrotnie przekroczyć fizjologiczną wartość. Nadmiar płynu zwiększa ciśnienie śródstawowe podczas zginania kolana, co wymusza jego wydostawanie się przez słabsze miejsca torebki stawowej. Płyn gromadzi się wtedy w kaletkach dołu podkolanowego lub tworzy przepuklinę błony maziowej – i w ten sposób powstaje torbiel.

Gdzie umiejscawia się torbiel i kogo dotyka?

Torbiel podkolanowa najczęściej pojawia się w dwóch grupach wiekowych: u dzieci w wieku 4–7 lat oraz u dorosłych między 35. a 70. rokiem życia. Jej umiejscowienie jest w większości przypadków stałe – pomiędzy przyśrodkową głową mięśnia brzuchatego łydki a mięśniem półbłoniastym.

Przyczyny powstawania torbieli podkolanowej

Przyczyny powstawania torbieli podkolanowej nie zostały dotychczas jednoznacznie określone. Wydają się różnić w zależności od zastosowanych metod diagnostycznych, a także od budowy anatomicznej pacjenta, jego wieku, współistnienia chorób ogólnoustrojowych lub wewnątrzstawowych.

Wyróżnia się dwa podstawowe czynniki sprzyjające powstawaniu torbieli:

1. Nadmierna ilość płynu wysiękowego w stawie kolanowym

Jest to czynnik decydujący zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. W warunkach fizjologicznych produkcja i resorpcja płynu stawowego pozostają w dynamicznej równowadze regulowanej przez błonę maziową. Pojemność stawu kolanowego zmienia się podczas ruchu – jest największa przy zgięciu około 30 stopni i znacznie maleje wraz ze wzrostem kąta zgięcia. Utrzymujący się nadmiar płynu podwyższa ciśnienie wewnątrzstawowe podczas zgięcia, co powoduje wydostawanie się płynu poza staw i powstawanie torbieli.

U dorosłych za główną przyczynę nadmiernej produkcji płynu wysiękowego uważane są schorzenia wewnątrzstawowe, w tym choroba zwyrodnieniowa stawu, uszkodzenia łąkotek oraz zapalenie stawów.

2. Połączenie kaletki z jamą stawową

Drugim czynnikiem jest obecność lub wytworzenie się anatomicznego połączenia pomiędzy jamą stawu kolanowego a kaletką brzuchato-półbłoniastą. Połączenie to umożliwia jednostronny przepływ płynu wysiękowego ze stawu do kaletki, co sprzyja jej powiększaniu się.

Rodzaje torbieli podkolanowej – podział histopatologiczny

W zależności od przyczyny powstawania i budowy ściany wyróżnia się trzy typy torbieli:

• Włókniste – z dobrze zarysowaną, grubą na 1–2 mm ścianą o gładkiej, błyszczącej powierzchni wewnętrznej. Ściana zbudowana jest z tkanki włóknistej mocno nasyconej hyaliną. Mogą w niej tworzyć się ciała ryżowate, a komórki są podobne do mezotelialnych.
• Synowialne – słabiej odgraniczone od tkanek otaczających, z grubą na 2–5 mm, mniej błyszczącą ścianą pokrytą tworami kosmkowymi. Tkanka łączna włóknista wewnątrz ściany jest mniej gęsta, a jej powierzchnia wyścielona komórkami podobnymi do synowialnych o bardziej sześciennym kształcie.
• Zapalne – otoczone bardzo grubą, nawet 8-milimetrową ścianą o „kudłatej", pluszowej powierzchni pokrytej fibrynowymi wypustkami. Ściana jest nacieczona przez limfocyty, komórki plazmatyczne, histiocyty i komórki wielojądrowe. W tym rodzaju torbieli mogą tworzyć się elementy chrzęstno- i kostno-podobne.

Diagnostyka i leczenie

Kluczem do skutecznego leczenia torbieli podkolanowej jest zidentyfikowanie i leczenie przyczyny nadmiernej produkcji płynu wysiękowego. Samo usunięcie torbieli bez eliminacji przyczyny zazwyczaj nie przynosi trwałego efektu.

Diagnostyka obejmuje badanie kliniczne, badanie ultrasonograficzne (USG) oraz rezonans magnetyczny (MRI) kolana, który pozwala ocenić stan łąkotek, więzadeł i chrząstki. W zależności od rozpoznania leczenie może mieć charakter zachowawczy (fizykoterapia, leki przeciwzapalne, punkcja) lub operacyjny (artroskopia kolana z leczeniem schorzenia podstawowego).

Jeśli zauważasz obrzęk lub ból w dole podkolanowym – skonsultuj się z ortopedą. Wczesne rozpoznanie pozwala na skuteczne i minimalnoinwazyjne leczenie.