Tkanki miękkie – mięśnie i powięź w rehabilitacji narządu ruchu

Ortopedia

Terapia tkanek miękkich stanowi nieodłączny element rehabilitacji pacjentów z dysfunkcjami narządu ruchu. Aby w pełni zrozumieć, dlaczego praca z mięśniami i powięzią ma tak istotne znaczenie, warto zapoznać się z budową i właściwościami tych struktur.

Model pomarańczy – czym jest powięź?

Układ tkanek miękkich w ludzkim ciele można zobrazować za pomocą prostej analogii – przekrojonej pomarańczy. Po ściągnięciu skórki (odpowiadającej skórze człowieka) napotykamy warstwę białych włókien, które w organizmie ludzkim odpowiadają powięzi powierzchownej – tkance łącznej zbudowanej z włókien kolagenowych. Powięź powierzchowna otacza całe grupy mięśniowe „od zewnątrz", podobnie jak biała warstwa otacza cały owoc pomarańczy.

Wchodząc głębiej, powięź powierzchowna przechodzi w powięź głęboką, która odgranicza poszczególne mięśnie od siebie – tak jak błona otaczająca każdy z „półksiężyców" budujących owoc pomarańczy. Jeszcze głębiej każde pojedyncze włókno mięśniowe otoczone jest osobną warstwą powięzi głębokiej.

Jest to oczywiście uproszczony model, jednak pozwala on uzmysłowić sobie, że nie da się pracować z mięśniami bez oddziaływania na powięź i odwrotnie.

Powięź jako żywy narząd

Jeszcze kilkanaście lat temu powięź była bagatelizowana lub traktowana wyłącznie jako rusztowanie i ochrona dla mięśni i narządów wewnętrznych. Najnowsze badania naukowe zmieniły ten pogląd radykalnie. Dziś wiemy, że powięź należy traktować jako żywy, aktywny narząd, ponieważ:

• zawiera mechanoreceptory – czujniki reagujące na bodźce mechaniczne i przekazujące informacje do układu nerwowego,
• zawiera komórki zwane miofibroblastami, które budową przypominają mięśnie gładkie i są zdolne do aktywnego kurczenia się i rozkurczania,
• tworzy ciągłą, niekończącą się sieć oplatającą wszystkie komórki organizmu (z wyjątkiem mózgu i wątroby), łącząc różne typy tkanek.

Konsekwencją tej sieciowości jest fakt, że restrykcje powięziowe mogą przenosić się z jednego obszaru ciała na inny – często odległy. Ból lub ograniczenie ruchomości w jednym miejscu może mieć swoje źródło w zupełnie innym rejonie ciała.

Skąd biorą się napięcia i ból?

Do obkurczenia powięzi i zmniejszenia jej rozciągliwości oraz mobilności dochodzi przede wszystkim na skutek uszkodzenia tkanek miękkich – w wyniku urazu lub zabiegu operacyjnego. Pacjent odczuwa to jako uczucie napięcia, ból oraz ograniczenie ruchomości w danym obszarze ciała.

Jak pracuje fizjoterapeuta z tkankami miękkimi?

Znając fizjologię powięzi, doświadczony terapeuta poszukuje restrykcji powięziowych – lokalnego oporu kierunkowego – i stosuje techniki mające na celu zwiększenie rozciągliwości i mobilności powięzi. Techniki te przypominają w działaniu delikatne „zatapianie palców w kostce zimnego masła" – powolne, stopniowe uwalnianie tkanki.

Efektem pracy z powięzią jest:

• aktywacja receptorów powięzi,
• zwiększenie uwodnienia tkanki,
• prawdopodobne rozluźnienie miofibroblastów – komórek podobnych do mięśni gładkich,
• wzrost mobilności i rozciągliwości powięzi,
• subiektywne odczucie pacjenta: zmniejszenie napięcia, bólu i poprawa ruchomości.

Terapeuta stosuje techniki rozluźniania mięśniowo-powięziowego – takie jak Masaż Tkanek Głębokich – łącząc je z technikami przeznaczonymi bezpośrednio dla mięśni, działającymi poprzez wykorzystanie ich fizjologii. Należą do nich m.in.:

• PIR (ang. Post Isometric Relaxation – relaksacja poizometryczna),
• techniki MET (ang. Muscle Energy Technique – techniki energii mięśniowej).

Celem tej zintegrowanej pracy jest przywrócenie optymalnego napięcia i długości kompleksu mięśniowo-powięziowego, co sprzyja szybkiemu powrotowi pacjenta do pełnej sprawności.