Schorzenia i urazy stawu biodrowego

Ortopedia

Staw biodrowy – popularnie zwany biodrem – odpowiada za kilka najistotniejszych dla poruszania się czynności. Jest też stawem szczególnie narażonym na urazy i schorzenia, zwłaszcza zwyrodnienia. Kontuzja biodra praktycznie wyłącza pacjenta z aktywnego życia. Na szczęście ortopedzi potrafią leczyć nawet bardzo skomplikowane schorzenia – pierwszego wszczepienia sztucznego stawu biodrowego dokonano już w 1952 roku.

Budowa i funkcje stawu biodrowego

Staw biodrowy jest stawem wieloosiowym, kulistym panewkowym. Tworzą go panewka kości biodrowej i głowa kości udowej, których powierzchnie pokrywa chrząstka szklista. Dół panewki wypełniony jest tkanką tłuszczową i kosmkami maziowymi, a cały staw otacza torebka stawowa z błoną maziową wewnątrz.

Kość udowa wykonuje w tym stawie aż siedem rodzajów ruchów: prostowanie, zginanie, odwodzenie, przywodzenie, rotację zewnętrzną, rotację wewnętrzną oraz obwodzenie. Umożliwiają to cztery więzadła:

• Więzadło biodrowo-udowe – najsilniejsze więzadło ludzkiego organizmu; wytrzymuje obciążenie nawet do 350 kg
• Więzadło łonowo-udowe
• Więzadło głowy kości udowej
• Warstwa okrężna – włókniste pasmo biegnące wokół szyjki głowy kości udowej; uelastycznia i stabilizuje staw

Najczęstsze schorzenia stawu biodrowego

Konflikt panewkowo-udowy (FAI – femoroacetabular impingement)

Schorzenie spowodowane brakiem dopasowania głowy kości udowej do panewki miednicy. Odpowiada za około 70% wczesnych zmian zwyrodnieniowych u osób poniżej 55. roku życia. Pierwsze dolegliwości bólowe i zaburzenia chodzenia pojawiają się niekiedy już w wieku 15–17 lat.

Wyróżniamy trzy typy konfliktu:

• CAM – konflikt niezborności; niesferyczność głowy kości udowej prowadzi do uszkodzenia przednio-górnej części chrząstki panewki z jej odłuszczaniem od kości. W czasie zgięcia asymetryczna głowa ściera chrząstkę, podczas gdy obrąbek pozostaje nieuszkodzony. Przyczyny obejmują zniekształcenia wrodzone, osteofity i choroby młodzieńcze biodra. Typ CAM występuje 2–3 razy częściej u mężczyzn.
• PINCER – konflikt „szczypcowy"; nadmierne pokrycie głowy przez panewkę powoduje zgniatanie obrąbka między pierścieniem panewki a szyjką kości udowej, prowadząc do jego degeneracji, a nawet kostnienia. Uszkodzenie chrzęstne ma charakter okalający. Typ PINCER częściej dotyczy kobiet.
• Postać mieszana – najczęstsza forma konfliktu.

Nieleczony konflikt FAI prowadzi do postępujących zmian zwyrodnieniowych stawu.

Uszkodzenie obrąbka stawowego

Wśród sportowców i osób aktywnych rekreacyjnie schorzenia obrąbka panewki stanowią ponad 30% wszystkich kontuzji biodra. Uszkodzenia chrząstki i więzadła obłego zajmują dalsze miejsca na tej liście.

Obrąbek stawowy to wewnątrzstawowa struktura chrząstki włóknistej stanowiąca bezpośrednie przedłużenie panewki. Anatomicznie pogłębia panewkę, ochrania głowę kości udowej przed uderzeniem o jej kostny brzeg i ułatwia pełny zakres ruchu. Jest bogato unerwiony i unaczyniony – dlatego jego uszkodzenie jest bardzo bolesne.

Biodro trzaskające

Stan charakteryzujący się słyszalnym lub wyczuwalnym trzaskiem podczas ruchu w stawie biodrowym. Może być wywołany przez ścięgna przeskakujące przez kostne wypustki lub przez struktury wewnątrzstawowe. W części przypadków jest bezbolesny i nie wymaga leczenia; kiedy towarzyszą mu ból i ograniczenie funkcji, konieczna jest konsultacja ortopedyczna.

Martwica głowy kości udowej

Choroba polegająca na obumarciu fragmentu tkanki kostnej głowy kości udowej wskutek zaburzenia jej ukrwienia. Prowadzi do stopniowego zapadania się i zniszczenia stawu. Leczenie zależy od stadium zaawansowania – od metod zachowawczych i biostymulacji, przez zabiegi artroskopowe i osteotomie dekompresyjne, aż po endoprotezoplastykę.

Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego (koksartroza)

Postępujące zużycie chrząstki stawowej prowadzące do bólu, sztywności i ograniczenia ruchomości biodra. Czynniki ryzyka to wiek, nadwaga, wcześniejsze urazy i wady anatomiczne. Nowoczesna ortopedia dysponuje szerokim spektrum leczenia zachowawczego i operacyjnego, które pozwala długo zachować sprawność stawu.