Łokieć – schorzenia i urazy

Ortopedia

Budowa stawu łokciowego

Łokieć to potoczna nazwa stawu łokciowego, który łączy ramię z przedramieniem. Jest to staw zawiasowo-obrotowy posiadający dwie osie ruchu. Składa się z trzech połączeń otoczonych wspólną torebką stawową, wzmocnioną po stronie bocznej i przyśrodkowej silnymi więzadłami.

Staw łokciowy zbudowany jest z trzech par powierzchni stawowych:

• część ramienno-łokciowa – tworzy ją bloczek kości ramiennej oraz wcięcie bloczkowe kości łokciowej; odpowiada za zginanie i prostowanie,
• część ramienno-promieniowa – zbudowana przez główkę kości ramiennej i dołek stawowy głowy kości promieniowej; uczestniczy w zginaniu i prostowaniu,
• część promieniowo-łokciowa – tworzona przez wcięcie promieniowe kości łokciowej i obwód stawowy głowy kości promieniowej; umożliwia nawracanie i odwracanie przedramienia przy udziale stawu promieniowo-łokciowego dalszego.

Łokieć tenisisty – entezopatia nadkłykcia bocznego

Łokieć tenisisty to potoczna nazwa tendinopatii (entezopatii nadkłykcia bocznego kości ramiennej) – schorzenia dotyczącego przyczepu ścięgien mięśni prostowników nadgarstka do kości ramiennej. Pomimo mylącego określenia dolegliwość dotyczy nie tylko tenisistów, lecz szerokiego grona osób aktywnych zawodowo i sportowo.

Jeszcze pod koniec XX wieku łokieć tenisisty leczono jak typowe zapalenie ścięgna – lekami przeciwzapalnymi, iniekcjami sterydowymi i preparatami miejscowymi. Dopiero w 1999 roku naukowcy dowiodli, że u podłoża schorzenia leży uszkodzenie struktury włókien kolagenowych tworzących ścięgna. Przyczyną jest nieprawidłowe ukrwienie okolicy przyczepu, spowodowane ciągłymi przeciążeniami i mikrourazami.

Co ciekawe, pomimo wielu badań dotychczas nie ustalono jednoznacznie, skąd pochodzi ból – w samym ścięgnie nie ma włókien nerwowych. Możliwe, że za odczuwanie bólu odpowiadają specyficzne substancje białkowe. Najważniejsza informacja jest jednak taka, że dolegliwości związane z łokciem tenisisty można skutecznie leczyć.

Kto choruje?

Wbrew nazwie, tenisiści stanowią zaledwie około 10% wszystkich chorujących na tę dolegliwość. Najliczniejszą grupę tworzą:

• pracownicy biurowi spędzający wiele godzin przy klawiaturze komputera (sekretarki, urzędnicy, informatycy),
• realizatorzy dźwięku i radiowcy pracujący przy konsolach miksowania,
• elektrycy i inne osoby wykonujące powtarzalne ruchy półobrotowe nadgarstka z silnym zaciśnięciem dłoni (np. wkręcanie śrubokrętem),
• tenisiści amatorzy – szczególnie używający gumowych wkładek między struny, które niestety nie redukują szkodliwych wibracji w stopniu wystarczającym do zapobiegania schorzeniu.

Podwyższoną zachorowalność obserwuje się u osób palących papierosy. Największe ryzyko zachorowania występuje między 30. a 65. rokiem życia, ze szczytem zachorowań między 45. a 54. rokiem.

Diagnostyka

Podstawą rozpoznania jest wywiad z pacjentem oraz testy oporowe wyprostu nadgarstka wykonywane przez doświadczonego ortopedę. W razie potrzeby diagnostykę uzupełnia się o:

• USG z funkcją Doppler – ujawnia wzmożone unaczynienie okolicy przyczepu; zawsze wykonywane porównawczo do kończyny zdrowej,
• RTG – pozwala wykluczyć zmiany kostne,
• rezonans magnetyczny (MRI) – w przypadkach diagnostycznie wątpliwych lub przed planowanym leczeniem operacyjnym.

Leczenie

Leczenie łokcia tenisisty jest wieloetapowe. W pierwszej kolejności stosuje się metody zachowawcze: odciążenie kończyny, fizjoterapię, fizykoterapię i ćwiczenia ekscentryczne. W wybranych przypadkach wykonuje się iniekcje (osocze bogatopłytkowe – PRP, iniekcje kwasu hialuronowego) lub falę uderzeniową. Leczenie operacyjne – artroskopowe lub otwarte uwolnienie przyczepu – rozważa się po wyczerpaniu metod zachowawczych, zwykle po 6–12 miesiącach bez zadowalającej poprawy.