Schorzenia i urazy stawów – choroby cywilizacyjne

Ortopedia

Tylko w Polsce około 8 milionów ludzi choruje i cierpi z powodu chorób układu mięśniowo-szkieletowego – to więcej niż co piąty Polak. Schorzenia te są jednym z najpoważniejszych problemów społecznych, medycznych i ekonomicznych o zasięgu światowym. Właśnie dlatego Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła lata 2000–2010 Dekadą Kości i Stawów.

Skala problemu

Od 2000 roku liczba osób powyżej 50. roku życia ze schorzeniami układu mięśniowo-szkieletowego podwoiła się. W krajach wysoko rozwiniętych – w tym w Polsce – choroby stawów stanowią ponad 50% przypadków chorób przewlekłych i są najczęstszą przyczyną długotrwałej niezdolności do pracy. Podobnie jak choroby układu krążenia, słusznie zalicza się je do chorób cywilizacyjnych.

Dlaczego stawy „odmawiają posłuszeństwa"?

Stawy zaczynają szwankować z kilku powodów. Urazy to jedno – ale za nieprawidłowe funkcjonowanie odpowiadają też otyłość i siedzący tryb życia:

• Nadmierne obciążenie – u osób otyłych chrząstka stawowa zużywa się szybciej wskutek stale zwiększonego nacisku.
• Brak ruchu – więzadła i torebki stawowe tracą naturalną elastyczność, gdy używamy tylko części ich fizjologicznych możliwości.
• Stres i napięcie mięśniowe – ciągłe usztywnienie mięśni negatywnie wpływa na kondycję całego stawu.
• Złe nawyki posturalne – nieprawidłowe pozycje podczas sprzątania, dźwigania zakupów czy wielogodzinnej pracy biurowej prowadzą z czasem do zmian zwyrodnieniowych.

Mechanizm bólu stawowego

W tkankach budujących stawy – tak jak w całym organizmie – znajdują się receptory bólowe. W przypadku urazu (np. skręcenia) podrażnienie receptorów w więzadłach i torebce stawowej jest bezpośrednim źródłem dolegliwości. Gdy natomiast przyczyną bólu jest zwyrodnienie lub choroba reumatyczna, w tkankach zachodzą procesy degradacyjne: stawy stają się sztywne, tracą wilgotność i sprężystość. Nawet zwykły ruch powoduje wówczas ból – pojawia się charakterystyczna poranna sztywność stawów, uczucie „ciągnięcia" lub „brak nasmarowania".

Dlaczego bóle stawów nasilają się przy zmianie pogody?

Zmiany ciśnienia atmosferycznego i wilgotności powietrza wpływają na rozprężliwość tkanek stawowych. Zdegenerowana tkanka ma zmniejszoną elastyczność, a wzrost wilgotności powoduje jej pęcznienie i nasilenie dolegliwości bólowych. Dlatego pacjenci ze schorzeniami stawów często z dużą dokładnością przewidują nadchodzące opady deszczu.

Kiedy zgłosić się do specjalisty?

Jeśli odczuwasz dolegliwości związane z biodrem, kolanem, stawem skokowym, barkiem, łokciem, nadgarstkiem lub zmagasz się z chorobą zwyrodnieniową stawów – nie czekaj. Wczesna diagnoza i odpowiednie leczenie pozwalają uniknąć nieodwracalnych uszkodzeń chrząstki i więzadeł.

• Biodro – konflikt panewkowo-udowy (FAI), uszkodzenie obrąbka, martwica głowy kości udowej
• Kolano – uszkodzenia łąkotek, więzadeł krzyżowych, chrząstki
• Staw skokowy – niestabilność, uszkodzenia więzadeł, osteochondroza
• Bark – uszkodzenie stożka rotatorów, niestabilność, bark zamrożony
• Łokieć – łokieć tenisisty, łokieć golfisty, cieśń nerwu łokciowego
• Nadgarstek – cieśń kanału nadgarstka, uszkodzenia TFCC
• Kręgosłup – przepuklina dysku, stenoza kanału kręgowego
• Zwyrodnienie stawów – choroba zwyrodnieniowa (artroza)
• Torbiel podkolanowa – torbiel Bakera

Dane epidemiologiczne na podstawie danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO).