Choroba zwyrodnieniowa stawów – leczenie

Ortopedia

Choroba zwyrodnieniowa stawów wymaga kompleksowego podejścia terapeutycznego, które łączy kilka wzajemnie uzupełniających się metod leczenia:

• leczenie niefarmakologiczne – właściwy tryb życia, odpowiednia dieta, redukcja masy ciała, dobór wkładek ortopedycznych do obuwia oraz ćwiczenia wzmacniające muskulaturę;
• leczenie farmakologiczne – stosowanie leków dostosowanych do nasilenia dolegliwości;
• rehabilitacja fizyczna – kinezyterapia i fizykoterapia.

Filozofia leczenia i rehabilitacja

Gdy przyczyna choroby pozostaje nieznana, leczenie koncentruje się na łagodzeniu objawów i modyfikowaniu jej przebiegu. Jeśli natomiast przyczyna jest ustalona, terapia obejmuje zarówno jej eliminację, jak i walkę z objawami. Każdy pacjent jest leczony indywidualnie – z uwzględnieniem rodzaju schorzenia oraz stopnia jego zaawansowania.

Leczenie zachowawcze łączy farmakoterapię z fizjoterapią. Jego celem jest zmniejszenie dolegliwości bólowych i stworzenie warunków do wprowadzenia ćwiczeń usprawniających.

Osoby z chorobą zwyrodnieniową stawów biodrowych i kolanowych powinny:

• unikać głębokich, miękkich foteli – preferowane są twarde i proste krzesła;
• spać na twardym materacu;
• dbać o prawidłową postawę ciała;
• systematycznie utrzymywać umiarkowaną aktywność fizyczną;
• odciążać chory staw przez odpoczynek, a w bardziej zaawansowanym stadium – przez stosowanie laski lub kul łokciowych.

Właściwie dobrane ćwiczenia – ukierunkowane na utrzymanie siły i elastyczności mięśni, zachowanie pełnej bezbolesnej ruchomości stawów oraz zapobieganie przykurczom – pomagają spowolnić postęp choroby. Szczególne znaczenie mają tu ćwiczenia w odciążeniu. Warto pamiętać o regularnych przerwach w ciągu dnia, tak aby chore stawy nie były nadmiernie eksploatowane. Nawet stosunkowo krótkie unieruchomienie może prowadzić do zaostrzenia choroby i w konsekwencji do usztywnienia stawu w pozycji wymuszonej.

Ważne jest również dążenie do prawidłowej masy ciała oraz unikanie jednostronnych przeciążeń stawu – zwłaszcza w skrajnych zakresach ruchu (pełne zgięcie lub wyprost).

Zabiegi fizykoterapeutyczne w chorobie zwyrodnieniowej stawów

• Elektroterapia: jonoforeza, prądy interferencyjne, TENS.
• Zabiegi termiczne: gdy ból wynika ze zmian w tkance łącznej u osób młodych we wczesnym stadium choroby, stosuje się zabiegi poprawiające miejscowe krążenie i odżywienie tkanek, a zarazem przygotowujące do ćwiczeń – gorące kąpiele, okłady borowinowe, masaż, naświetlania lampą Sollux, ciepłe okłady żelowe. Uwaga: w zaawansowanych zmianach zwyrodnieniowych z towarzyszącą osteoporozą gorące kąpiele, okłady borowinowe, parafinowe i Fango oraz zabiegi DKF są przeciwwskazane, gdyż mogą nasilać zmiany osteoporotyczne.
• Leczenie zimnem: przynosi efekt przeciwbólowy, przeciwobrzękowy i przeciwzapalny.
• Laseroterapia i pole magnetyczne.

Farmakoterapia

Jednym z najbardziej uciążliwych objawów choroby zwyrodnieniowej jest ból, którego nasilenie jest kwestią indywidualną każdego pacjenta. Do jego zwalczania i redukcji stanu zapalnego stosuje się:

1. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)

Działają przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie. Do tej grupy należą m.in.: paracetamol, diklofenak, ibuprofen, kwas acetylosalicylowy, indometacyna, ketoprofen, naproksen, piroksykam, sulindak. Leki te można podawać doustnie lub doodbytniczo, a także stosować miejscowo w postaci kremów, maści i żeli. Przy niewielkich dolegliwościach lub bólu o ograniczonym zasięgu wystarczający bywa preparat miejscowy; przy silniejszych dolegliwościach wskazane są formy doustne lub doodbytnicze.

2. Glikokortykosteroidy

Podawane bezpośrednio do bolącego stawu lub w jego okolice. Ze względu na ryzyko przyspieszenia destrukcji stawu, liczba iniekcji nie powinna przekraczać 1–3 w ciągu roku.

3. Leki modyfikujące przebieg choroby

Do tej grupy należą m.in. sulfasalazyna, D-penicylamina, preparaty złota oraz leki immunosupresyjne (np. metotreksat). Leki te wpływają na głębsze mechanizmy procesu chorobowego i stosowane są według indywidualnych wskazań lekarskich.