Czynniki wzrostowe – leczenie biologiczne (PRP)

Ortopedia

Czynniki wzrostu to specyficzne substancje białkowe wchodzące w skład krwi, które uczestniczą w procesach naprawy i regeneracji tkanek. Im dłużej są one stosowane w medycynie, tym wyraźniej widać, że pozytywnie wpływają zarówno na inicjację procesu gojenia, jak i na tempo odbudowy uszkodzonych tkanek.

Historia i mechanizm działania

O czynnikach wzrostu zaczęto mówić na początku lat 80. XX wieku. Medycyna od zawsze poszukiwała metod przyspieszających gojenie tkanek miękkich, narządów i zrastanie się kości. Zainteresowanie skupiło się wówczas na płytkach krwi – najmniejszych upostaciowanych elementach obecnych w układzie krążenia.

Kluczową właściwością płytek krwi jest ich zdolność do przylegania do uszkodzonych miejsc w organizmie. Hamują one ewentualne krwawienie i dają impuls do uruchomienia procesów naprawczych. Sama nazwa „czynniki wzrostu" pochodzi od tzw. ziarnistości alfa – struktur wewnątrz płytek, które pełnią funkcję magazynów substancji białkowych. Ziarnistości uwalniają te substancje w odpowiedzi na uszkodzenie tkanek w trakcie procesu krzepnięcia krwi.

Czynniki wzrostu to zatem białka uczestniczące w skomplikowanych mechanizmach naprawy i regeneracji tkanek, pełniące rolę nośników informacji między komórkami. Przekazują sygnały do odpowiednich komórek, działając na receptory zawarte w ich błonach komórkowych. W ten sposób aktywują trzy kluczowe procesy biologiczne:

• chemotaksja – ukierunkowana migracja komórek do miejsca uszkodzenia;
• proliferacja – namnażanie się komórek;
• różnicowanie – przekształcanie komórek w wyspecjalizowane typy tkankowe.

Główne substancje biologicznie czynne

Podwyższone stężenie czynników wzrostu – wyższe niż naturalnie występujące w organizmie – aktywuje dodatkowo angiogenezę (tworzenie nowych naczyń krwionośnych). Głównymi substancjami zaangażowanymi w te procesy są:

• PDGF – płytkowopochodny czynnik wzrostu;
• TGF-β – transformujący czynnik wzrostu beta;
• EGF – czynnik wzrostu nabłonków;
• VEGF – naczyniowo-śródbłonkowy czynnik wzrostu;
• IGF – insulinopodobny czynnik wzrostu;
• bFGF – zasadowy czynnik wzrostu fibroblastów.

Cechą wspólną wymienionych substancji jest to, że po jednorazowej aktywacji pobudzają produkcję nowej tkanki kostnej lub naprawę tkanek miękkich w miejscu, w którym zostały podane.

Osocze bogatopłytkowe (PRP) – pobranie i podanie

Jedną z metod uzyskania skoncentrowanych czynników wzrostu jest przygotowanie osocza bogatopłytkowego (PRP – Platelet Rich Plasma) z własnej krwi pacjenta. Procedura praktycznie nie różni się od klasycznego pobrania krwi:

1. Pobiera się niewielką ilość krwi żylnej pacjenta – najczęściej 30–50 ml.
2. Krew umieszcza się w sterylnych probówkach i przez kilka minut odwirowuje w wirówce.
3. Pipetą ściąga się frakcję osocza o wysokiej koncentracji płytek krwi zawierających czynniki wzrostu.
4. Tak uzyskany koncentrat, w którym stężenie płytek jest 8–9 razy wyższe niż w pełnej krwi, podaje się z powrotem do organizmu pacjenta.

Podanie koncentratu odbywa się w jałowych warunkach – ambulatoryjnie pod kontrolą obrazu USG (bezpośrednio w chore miejsce) lub śródoperacyjnie na bloku operacyjnym. Dzięki temu uzyskuje się znacznie wyższe niż naturalnie występujące stężenie bodźca naprawczego dokładnie tam, gdzie jest ono potrzebne.

Samo podanie jest zabiegiem ambulatoryjnym, niewymagającym hospitalizacji, i dobrze tolerowanym przez pacjentów. Metoda PRP stosowana jest m.in. w leczeniu uszkodzeń ścięgien, więzadeł, chrząstki stawowej oraz w przyspieszaniu gojenia po zabiegach operacyjnych.